Kinh Thaùnh Taân Öôùc
New Testament
Baûn dòch Vieät Ngöõ cuûa Linh Muïc Nguyeãn Theá Thuaán, CSsR.
Prepared for Internet by Vietnamese Missionaries in Asia
Tieåu Daãn vaøo Taân Öôùc
Caùc saùch Taân Öôùc
Hai möôi baûy vaên thöù, daøi vaén khaùc nhau, noäi dung vaø ngoaïi dieän cuõng coù laém ñieàu thuø dò, ñaõ ñöôïc thu laïi laøm thaønh moät boä, vaø mang teân chung laø Taân Öôùc, hay noùi cho roõ hôn: Kinh Thaùnh cuûa Giao Öôùc Môùi. Caùc vaên thö naøy ñaõ ñöôïc vieát ra vôùi muïc ñích laø daãn daét tín höõu.
1) Tröôùc heát coù nhöõng saùch doaõn laïi ñôøi Chuùa Yeâsu: caùc lôøi Ngaøi noùi, caùc vieäc Ngaøi laøm. Ñoù laø caùc saùch maø ta goïi laø Tin Möøng (Phuùc AÂm):
- Tin Möøng theo Thaùnh Maùttheâoâ (Mt)
- Tin Möøng theo Thaùnh Marcoâ (Mc)
- Tin Möøng Theo Thaùnh Luca (Lc)
- Tin Möøng theo Thaùnh Yoan (Yn)
2) Roài saùch
- Coâng Vuï Caùc Toâng Ñoà (Cv)
cho ta bieát vieäc caùc Toâng ñoà (ít laø hai vò chính Pheâroâ vaø Phaoloâ) ñaõ laøm, ñeå laäp Hoäi Thaùnh trong daân Do Thaùi vaø nôi Daân ngoaïi.
3) Khi Hoäi Thaùnh ñaõ ñöôïc thaønh laäp, caùc Toâng ñoà (nhaát laø Pheâroâ) ñaõ daãn daét Coäng ñoaøn taân toøng, ñeå ñaøo taïo hoï soáng theo ôn Thieân Chuùa ñaõ keâu goïi, hay laø ñeå phoøng choáng laïi nhöõng laàm laïc ñöông thôøi, coù theå laøm toån thöông ñeán loøng ñaïo chaân chính. Caùc ngaøi duøng thö töø ñeå daïy doã hoï:
a) Caùc thö cuûa thaùnh Phaoloâ:
- Thö göûi Tín Höõu Roâma (Rm)
- Thö thöù nhaát göûi Tín Höõu Coârinthoâ (1C)
- Thö thöù hai göûi Tín Höõu Coârinthoâ (2C)
- Thö göûi Tín Höõu Galat (Ga)
- Thö göûi Tín Höõu EÂpheâsoâ (Ep)
- Thö göûi Tín Höõu Philip (Ph)
- Thö göûi Tín Höõu Coâloâseâ (Co)
- Thö thöù nhaát göûi Tín Höõu Thessalonikeâ (1Th)
- Thö thöù hai göûi Tín Höõu Thessalonikeâ (2Th)
- Thö thöù nhaát göûi cho Timoâtheâ (1Tm)
- Thö thöù hai göûi cho Timoâtheâ (2Tm)
- Thö göûi cho Titoâ (Tt)
- Thö göûi cho Phileâmoân (Phm)
- Thö göûi cho Tín Höõu Hipri (Hr)
b) Caùc thögoïi laø Thö Chung:
- Thö cuûa Thaùnh Yacoâbeâ (Yc)
- Thö thöù nhaát cuûa Thaùnh Pheâroâ (1P)
- Thö thöù hai cuûa Thaùnh Pheâroâ (2P)
- Thö thöù nhaát cuûa Thaùnh Yoan (1Yn)
- Thö thöù hai cuûa Thaùnh Yoan (2Yn)
- Thö thöù ba cuûa Thaùnh Yoan (3Yn)
- Thö cuûa Thaùnh Yuña (Yñ)
4) Sau cuøng trong buoåi caám caùch gheâ sôï: ñeá quoác Roâma muoán dieät ñaïo Chuùa Kitoâ, chuùng ta thaáy xuaát hieän:
- Khaûi Huyeàn cuûa Thaùnh Yoan (Kh)
vôùi muïc ñích uûy laïo khuyeán khích tín höõu kieân taâm chòu ñöïng vì Chuùa.
I. Taân Öôùc Laø Saùch Cuûa Hoäi Thaùnh
a) Ñaõ phaùt xuaát laøm moät vôùi Hoäi Thaùnh
Nhöng caùc saùch aáy chaúng nhöõng laø ñeå daïy doã Hoäi Thaùnh maø thoâi. Caùc saùch aáy cuõng ñaõ ñöôïc phaùt xuaát töø giöõa Hoäi Thaùnh vaø ñöôïc thaønh hình laøm moät vôùi Hoäi Thaùnh.
Veà ñoaøn theå toân giaùo aáy, ai laïi khoâng bieát: xuaát hieän vaøo loái giöõa tieàn baùn theá kyû thöù nhaát, vôùi moät soá ngöôøi ít oi beù nhoû. Nhöng loái möôøi naêm sau, nhoùm ngöôøi aáy ñaõ maïnh daïn baêng qua cöông giôùi coå truyeàn veà ñòa dö cuõng nhö veà tinh thaàn, ñeå nghieãm nhieân thaønh moät ñaïo coâng coäng ñoái vôùi nhaân loaïi, ñeå thaønh moät ñeá quoác Roâma vaø ñaõ khoâng may bò ñeá quoác ñeå yù ñeán. Vaø töø luùc aáy keùo daøi hôn hai theá kyû, Coäng ñoaøn aáy ñaõ phaûi ñieâu ñöùng vôùi moät ñeá quoác toaøn naêng. Nhöng roát cuoäc, ñeá quoác ñaõ ñaàu haøng. Vaø chính Coäng ñoaøn aáy, chöøngba theá kyû ñaõ caàm giöõ cho ñeá quoác khoûi bò tieâu dieät döôùi laøn soùng cuûa caùc rôï man di xaâm nhaäp. Vaø khi ñeá quoác tan raõ, thì chính Coäng ñoaøn aáy ñaõ duy trì gia taøi caên minh La Hi maø chuyeån laïi cho caùc quoác gia Taây phöông sau naøy. Roài Coäng ñoaøn aáy cöù tieáp tuïc lan truyeàn theâm maõi cho ñeán ngaøy nay. Hoäi thaùnh cuûa Chuùa Kitoâ laø moät söï kieän lòch söû. Ñieàu ñoù ñaõ quaù roõ.
Xeùt veà nhöõng haäu quaû lòch söû trong nhaân loaïi, thì ai cuõng phaûi nhaän raèng, luùc maø Coäng ñoaøn ti tieåu "ñoaøn chieân beù nhoû" aáy xuaát hieän moät bieán coá lòch söû quan troïng vaøo baäc nhaát ñaõ dieãn ra.
Cuõng nhö nhieàu phong traøo môùi khaùc. Coäng ñoaøn Kitoâ giaùo sô khôûi ñaõ dieãn tieán theo ba giai ñoaïn: baønh tröôùng, xung ñoät vôùi beân ngoaøi, vaø cuûng coá noäi boä. Caùc saùch Taân Öôùc phaûn aûnh laïi caùc giai ñoaïn aáy. Duyeät qua caùc giai ñoaïn aáy laø dòp ñeå ta ñaët nieân bieåu cho caùc saùch Taân Öôùc. Va nhôø nieân bieåu, chuùng ta cuõng ñöôïc roõ boái caûnh lòch söû cuûa caùc saùch: moät ñieàu coù ích lôïi khoâng phaûi laø nhoû trong vieäc tìm hieåu caùc saùch Taân Öôùc.
1. Giai ñoaïn thöù nhaát baét ñaàu ngay ít laâu sau khi Chuùa Yeâsu cheát taïi Yeârusalem, döôùi trieàu Hoaøng ñeá Tibeârioâ (naêm 30). Thôøi naøy laø moät thôøi khueách tröông khoâng ngöøng, keùo daøi chöøng ba möôi naêm. Khoâng ñaày moät ñôøi ngöôøi, ta ñaõ thaáy nhöõng Coäng ñoaøn Kitoâ giaùo raûi raùc khaép caùc tænh Phöông Ñoâng cuûa ñeá quoác Roâma, vaø lan maõi ñeán ñaát YÙ (coù leõ caû Phaùp vaø Taâybannha, muùt cuøng theá giôùi ñoái vôùi nhöõng ngöôøi Phöông Ñoâng nhö caùc Toâng ñoà ñaàu tieân): Moät thaønh coâng ñaùng ñeå yù cuûa moät nhoùm ngöôøi voâ danh tieåu toát, khôûi töø nhöõng thoân xoùm cuûa moät nöôùc nhoû beù. Moät ñieàu ñaùng ñeå yù nöõa laø söï baønh tröôùng veà ñòa dö, laïi ñi ñoái vôùi vieäc xaây ñaép neàn moùng ñaïo lyù, tinht haàn Kitoâ giaùo. Nhöõng naùng vaên chöông ñoäc ñaùo veà toân giaùo ñaõ ra ñôøi, mang ñeán cho nhaân loaïi moät tö töôûng thaâm thuùy, ñaày hieân ngang, ñaày nhöïa soáng.
Tieâu bieåu cho giai ñoaïn naøy laø caùc thö cuûa thaùnh Phaoloâ, moät toâng ñoà sieâu baït, moät nhaø thaàn hoïc thöôïng trí. Caùc thö aáy haàu heát ñaõ ra ñôøi nhaân dòp nhöõng nhu caàu caá baùch cuûa Coäng ñoaøn, giöõa thôøi hoaït ñoäng raùo rieát vaø lao ñao cuûa vò Toâng ñoà, nhö ta thaáy aùm chæ trong thö thöù hai göûi tín höõu Corinthoâ (6:1-10; 11:1tt). Caùc thö aáy roïi laïi moät thôøi phaán khôûi, moät söùc haêng haùi chinh phuïc khoâng ngöøng cuûa moät traøo löu ñang vöôn tieán.
Thôøi ñoù cuõng coøn ñöôïc roïi laïi trong caùc chöông cuûa saùch Coâng vuï caùc Toâng ñoà. Saùch naøy tuy xeùt veà thôøi soaïn taùc thì muoän, nhöng vaãn giöõ ñöôïc nhieàu di tích vaø tinh thaàn cuûa buoåi ñaàu.
2. Hoäi thaùnh ñang huøng duõng tieán maïnh, thì ñuøng moät caùi, loái ñi bò ngheõn. Soá laø loái thaùng baûy naêm 64, moät cuoäc hoûa tai kinh khuûng ñaõ xaûy ra taïi Roâma. Töông truyeàn raèng Neâroâ, vò hoaøng ñeá ñöông thôøi ñaõ xoá tình cho lònh phoùng hoûa. Ngöôøi ta ñoàn raèng trong luùc hoûa tai thì oâng gaûy ñaøn, vöøa ngaém caûnh, vöøa ngaâm thô Hoâmeâroâ veà cuoäc khoùi löûa binh thaønh Troâa. Duø sao ñi nöõa, thì hoûa tai aáy cuõng raát phuø hôïp vôùi nhöõng ñoà aùn vó ñaïi cuûa oâng veà vieäc tu boå kinh ñoâ. Nhöng daân chuùng phaãn uaát. Chính quyeàn phaûi tìm ai laøm bung xung cho haû loøng caêm hôøn cuûa baù tính. Ngöôøi ta ñaäp vaøo tín höõu. Hoï bò coi laø nhöõng keû theo taø ñaïo quoác caám, vaø hoï bò truy naõ gaét gao cuøng haønh toäi raát taøn nhaãn. Ba möôi naêm ñieâu ñöùng. Tuy raèng cuoäc caám caùch khoâng phaûi laø luoân luoân aùc lieät, nhöng tín höõu cuõng caûm thaáy ñòa vò mình raát mong manh giöõa moät xaõ hoäi thuø ñòch.
Vaên chöông Taân Öôùc thôøi naøy khoâng phieâu dieâu höùng khôûi baèng thôøi tröôùc. Ñoù laø thôøi thaáy xuaát hieän caùc thö nhö thö thöù nhaát cuûa thaùnh Pheâroâ; thö cho tín höõu Hipri; Khaûi huyeàn cuûa thaùnh Yoan. Caû ba thö tòch ñeàu ñeà caäp ñeán vaán ñeà caám ñaïo, vaø muïc ñích moät phaàn laø ñeå uûy laïo nhöõng keû phaûi "chòu khoù" vì Chuùa Kitoâ. Chaéc hôn, Khaûi huyeàn ñaõ ñöôïc vieát vaøo cuoái trieàu Ñoâmitianoâ (81-96).
Caám caùch caàm chaân vieäc baønh tröôùng ñaõ roài. Nhöng taát nhieân caám caùch coøn keùo theâm caùi naïn khaùc: haøng nguõ nhöõng chöùng taù tieân khôûi baét ñaàu thöa bôùt moät caùch lanh choùng. Ñaõ ñeán luùc phaûi tìm caùch giöõ laïi caùc kyù öùc veà thôøi ñaõ gaàn qua: vì theá môùi coù caùc Tin Möøng nhaát laõm.
Trong caùc vaên thö hieän coù cuûa Taân Öôùc noùi veà söï nghieäp Chuùa Yeâsu thì Tin Möøng theo thaùnh Marcoâ laø cöïu traøo nhaát. Tröôùc kia ñaõ xuaát hieän nhöõng söu taäp veà Lôøi cuûa Chuùa (logia) vaø coù leõ coù caû nhöõng saùch haïnh Ngaøi (xem Lc 1:1-2 vaø truyeàn thoáng coøn nhôù ñeán saùch Tin Möøng cuûa thaùnh Mattheâoâ baèng tieáng Aram). Nhöng caùc thö tòch aáy ñaõ mai moät caû. Marcoâ soaïn saùch cuûa Ngaøi vaøo loái ñaàu cuoäc caám caùch thöù nhaát (tröôùc naêm baûy möôi). Hoaøn caûnh hình nhö cuõng loä ra nôi vieäc Ngaøi nhaán ñeán göông chòu ñau khoå cuûa Chuùa Kitoâ, ñeán luaät phaûi vaùc khoå giaù ñi theo Ngaøi.
Roài ít laâu sau, caùc saùch Tin Möøng khaùc cuõng ra ñôøi: Tin Möøng theo thaùnh Mattheâoâ vaø Luca. Thôøi naøo? chuùng ta khoâng noùi ñöôïc moät caùch döùt khoaùt, nhöng chung chung laø phaûi sau naêm baûy möôi, vaø tröôùc khi hoaøng ñeá Ñomitianoâ cheát (naêm 96). Mattheâoâ hieän coù ñaõ döïa treân moät vaên kieän naøo na naù nhö Mc ñeå thuaät laïi söï nghieäp traàn theá cuûa Chuùa. (Tin Möøng Mattheâoâ baèng tieáng Aram?) vaø nhöõng söu tap naøy khaùc veà caùc di ngoân cuûa Chuùa, maø laøm thaønh moät trình thuaät bao quaùt, coù heä thoáng veà ñaïo lyù cuûa Chuùa: coát laø naêm dieãn töø. Ñoù laø Luaät môùi, ñoái chieáu vôùi Luaät cuõ trong Nguõ kinh cuûa Moâseâ. Saùch ñaõ ñöôïc laøm caên cöù cho sinh hoaït noäi boä cuûa Hoäi thaùnh. Coøn saùch Tin Möøng cuûa Luca laïi theo moät chieàu höôùng khaùc. Ñoù laø quyeån thöù nhaát cuûa moät boä saùch muoán doaõn laïi caû thôøi sô khai cuûa Kitoâ giaùo. Quyeån thöù hai cuûa boä saùch laø Coâng vuï cuûa caùc Toâng ñoà. Toaøn boä, taùc giaû ñeà taëng moät nhaân vaät trong chính quyeàn coù thieän caûm: "Ngaøi Theâoâphiloâ". taùc giaû döôøng nhö coù yù ñònh ngoû cuøng nhöõng ngöôøi trí thöùc coù thieän chí trong xaõ hoäi La hi thôøi baát giôø, troâng daèng moät khi ngöôøi ta minh töôøng ñöôïc Hoäi thaùnh Kitoâ giaùo laø gì, thì laém ñieàu xung khaéc tò hieàm chaát xung quanh tín höõu cuõng seõ tieâu tan ñöôïc phaàn naøo.
3. Ñomitianoâ cheát, moät loaït hoaøng ñeá nhaân ñaïo vaø saùng suoát laàn löôït keá vò. Saéc chæ caám ñaïo vaãn khoâng ñöôïc baõi boû, Kitoâ giaùo vaãn laø taø ñaïo quoác caám. Nhöng tình caûnh cuûa tín höõu cuõng khaù hôn tröôùc. Caùc saùch Taân Öôùc thôøi naøy ít noùi ñeán caám caùch.
Sau nhieàu naêm kinh nghieäm, Hoäi thaùnh caûm thaáy caàn phaûi cuûng coá noäi boä sinh hoaït coäng ñoaøn: vöøa ñeå coù theå kieân taâm trung thaønh, duø coù caû moät theá giôùi choáng ñoái beân ngoaøi, vöøa ñeå baûo toàn söï thuaàn khieát trong ñöùc tin vaø ñaïo ñöùc cuûa tín höõu tröôùc nhöõng beø laïc ñaïo ñaõ baét ñaàu hoaït ñoäng. Vì nhöõng leõ aáy, vaên thö thôøi naøy thöôøng baøn ñeán vieäc ñeà cao traät töï kyû luaät, söûa daïy nhöõng ñieàu sai laïc veà ñöùc tin vaø ñôøi soáng.
Nhöng coâng vieäc khoâng phaûi chæ baây giôø môùi baét ñaàu. Ngöôøi ta baây giôø thaáy phoå bieán ra (hay ñöôïc soaïn laïi) caùc thö goïi laø "Muïc thö" (caùc thö cuûa thaùnh Phaoloâ vieát cho Timoâtheâ vaø Titoâ). Roài caùc Thö chung keá tieáp ra ñôøi; caùc thö cuûa thaùnh Yoan, cuûa Yuña vaø thö goïi laø thö thöù hai cuûa thaùnh Pheâroâ. Thö naøy coù leõ laø thö xuaát hieän sau heát cuûa Taân Öôùc. Caùc thö naøy cho ta bieát nhöõng naêm laïc ñaïo ñaõ naûy moäng.
Thôøi naøy cuõng laø thôøi cuûa Tin Möøng thaùnh Yoan: ra ñôøi ít laâu tröôùc hay sau naêm 100. Muïc ñích laø ñaøo saâu vaøo yù nghóa cuûa söï nghieäp Chuùa Kitoâ, moät caùch khaû dó môû loái cho nhöõng taâm hoàn moä ñaïo cuûa theá giôùi Hilaïp nhìn nhaän ñöôïc raèng, nhöõng ñieàu öôùc voïng ngay chính nhaát veà toân giaùo cuûa hoï, chæ coù theå ñöôïc thöïc hieän nôi Chuùa Kitoâ, Ñaáng ñang tieáp tuïc soáng trong Hoäi thaùnh moät caùch huyeàn dieäu vaø baèng caùc bí tích.
Ñeán ñaây chuùng ta sang theá kyû thöù hai. Nhöõng saùch cuoái cuøng naøy ñaõ laø ñoàng thôøi vôùi nhöõng vaên thö cuûa caùc Giaùo phuï nhö caùc saùch Ñiñakheâ (Giaùo huaán cuûa caùc Toâng ñoà), saùch cuûa herma, vaên thö cuûa thaùnh Cleâmenteâ Giaùo hoaøng, Ignatioâ, Poâlycarpoâ. Vaøi chuïcnaêm sau, chuùng ta ñaõ thaáy thaønh laäp Qui ñieån (canon); töùc laø soá Saùch thaùnh Taân öôùc (ít ra laø nhöõng vaên thö chính cuûa Taân Öôùc), ñeå cuøng vôùi qui luaät ñöùc tin (nhö kinh Tin kính) vaø haøng chæ ñaïo chaân truyeàn, maø choáng laïi caùc beø laïc ñaïo ñaõ thònh haønh ñöông thôøi.
b) Taân Öôùc cho ta bieát Hoäi thaùnh
Caùc thö tòch Taân Öôùc xuaát hieän tröôùc sau ñaïi khaùi nhö theá. Nhöng vaán ñeà thôøi gian ôû ñaây khoâng quan troïng baèng trong Cöïu Öôùc. Taát caû ñaõ laøm xong trong voøng khoâng ñaày moät theá kyû sau khi Chuùa veà trôøi. Trong khi Cöïu Öôùc phaûi ñeå hôn moät ngaøn naêm môùi thaønh hình, theo moät con ñöôøng lòch söû daøi daèng daëc vôùi bao bieán coá thaêng traàm, thì Taân Öôùc chæ trình baøy moät bieán ñoäng cuoái cuøng ñoäc nhaát, bieán coá ñaõ laøm cho hai möôi baûy vaên thö, thuø dò veà nhieàu maët naøy, ñöôïc goïi laø Taân Öôùc hay Kinh thaùnhc uûa Giao Öôùc môùi: Giao Öôùc Thieân Chuùa ñaõ thieát laäp chieáu theo lôøi höùa cuûa Ngöôøi ngang qua caùc tieân tri trong quaù khöù.
Noùi ñeán Giaùo öôùc môùi, töùc laø phaûi nghó ngay ñeán Giao öôùc cuõ.
Lòch söû Cöïu Öôùc cho ta thaáy moät coäng ñoaøn xuaát hieän ñaàu tieân nhö moät môù boä laïc thuoäc chuûng toäc Sem, laûng vaûng giöõa hai neàn vaên minh cao nhaát coå thôøi: Löôõnghaøñòa vaø Aicaäp, roài daàn daàn keát thaønh moät daân vôùi töôùc hieäu laø Israel. Lòch söû Cöïu Öôùc cho ta thaáy nhöõng bieán ñoäng, nhöõng böôùc tieán, ngang qua ñoù Israel ñaõ ñöôïc naén ñuùc döôùi söï Thieân Chuùa quan phoøng ñeå thaønh "Daân cuûa Thieân Chuùa": moät daân coù lieân laïc ñaëc bieät vôùi Thieân Chuùa. Lieân laïc aáy ñöôïc taû baèng tieáng Giao öôùc. Giao öôùc: söï giao keøo thoûa thuaän giöõa hai phe (ngöôøi vôùi ngöôøi hay daân toäc vôùi daân toäc), nhôø ñoù moái töông quan giöõa ñoâi beân ñöôïc qui ñònh do söï thoûa thuaän vôùi nhau. Giao öôùc giöõa Thieân Chuùa vaø ngöôøi ta dó nhieân khoâng theå hoaøn toaøn töông ñoàng vôùi söï thoûa thuaän giöõa hai ngöôøi bình ñaúng vôùi nhau. Nhö Thöù luaät thö noùi: "Naøo coù thaàn naøo ñaõ ñeán kieám cho mình moät daân giöõa m65t daân toäc khaùc khoâng?" Thieân Chuùa ñaõ coù saùng kieán tröôùc, vaø ñaõ thi haønh bôûi quyeàn naêng cuûa Ngöôøi. Giao öôùc aáy ñöôïc keát trong meänh ñeà naøy: Yaveâ laø thaàn cuûa Israel, vaø Israel laø daân cuûa Ngöôøi, moät lieân laïc vöôït quaù lieân laïc voán ñaõ coù giöõa thuï taïo vaø Ñaáng taïo hoùa. Nhöng tuy raèng Israel ñaõ soáng laâu ñôøi trong Giao öôùc, nhöõng tinh thaàn saùng suoát, nhöõng keû thaønh tín nhaát vaãn caûm thaáy laø moái lieân laïc kia vaãn khieám khuyeát, vaãn coøn chöa thaønh söï, chöa chung keát. Daân Chuùa coøn phaûi chôø ñôïi moät caùi gì nöõa trong töông lai. Luoân luoân Israel laø Daân cuûa Thieân Chuùa, nhöng moät traät vaãn chöa laø Daân cuûa Thieân Chuùa theo moät nghóa ñaày ñuû. Nhöõng ñaëc tính lyù töôûng caùc tieân tri hieåu veà Daân Thieân Chuùa, phaûi chôø moät thôøi khaùc seõ ñeán môùi neân thöïc thuï, thôøi Thieân Chuùa can thieäp moät caùch uy quyeàn ñeå ñem yù ñònh cuûa Ngöôøi ñeán nôi ñeán choán. Moät trong caùc tieân tri lôùn hôn caû ñaõ leân tieáng, Yeâreâmya baùo hieäu moät Giao öôùc môùi (Yr 31:31tt).
Baây giôø, caùc taùc giaû Taân Öôùc laáy laïi nhöõng ñaëc tính lyù töôûng aáy maø aùp duïng cho Hoäi thaùnh: Hoäi thaùnh laø Israel cuûa Thieân Chuùa, laø "daân ñöôïc choïn laøm sôû höõu cuûaThieân Chuùa", caùc ngöôøi ôû trong ñoù laø "ñeá vöông", laø "tö teá" cho Thieân Chuùa, laø "soá soùt" laïi theo lôøi tieân tri Ysaya, laø daân Giao öôùc môùi cuûa Yeâreâmya, laø Israel môùi ñöôïc soáng laïi töø coõi cheát theo EÂzeâkiel, laø daân ñöôïc "chuoäc laïi", cuûa Ysaya thöù hai, laø daân toäc goàm nhöõng thaùnh cuûa Ñaáng Toái Cao: "thaùnh" ñaây chæ caùc tín höõu, khoâng phaûi vì hoï coù ñöùc ñoä cao caû nhöng nguyeân chæ vì hoï laø nhöõng ngöôøi thuoäc coäng ñoaøn hieán daâng, taùc thaùnh daønh cho Thieân Chuùa. Caùc ñieàu aáy khoâng phaûi laø nhöõng caâu hoa myõ, thoát ra trong luùc loøng laâng laâng boàng boät. Ñoù laø coá yù aùp duïng al5i lôøi cuûa caùc tieân tri. Lôøi leõ aáy coù nghóa laø daân Chuùa nay ñaõ ngang qua bieán ñoäng cuøng toät roài. vaø ñaõ ñaït ñeán hình thöùc haoøn bò, chung keát.
Thaùnh Phaoloâ trình baøy vaán ñeà moät caùch raønh reõ khi Ngaøi laáy thí duï ñöùa treû sinh ra ñeå höôûng moät cô nghieäp lôùn lao.
(Coøn tieáp)